Zamek w Leśnicy


Wcześniejsze nazwy:
Schloss Deutsch Lissa (do 1945)
Inne nazwy: pałac
Data budowy: 1132, 1520-50
Architekci:
Christoph Hackner (1735-40); Joseph Peter Lenne (park 1836);
Ludwik Grzybacz i Stefan Mueller (odbudowa 1958)

Miejsce: Wrocław, Leśnica, pl. Świętojański / Park Leśnicki

    Architektura

Zamek swój obecny wygląd zawdzięcza wielu przebudowom, zniszczeniom
i naprawom w przeciągu wieków swojej burzliwej historii. Ostatnie większe przeprojektowania miały miejsce za czasów rodziny von Forno na początku XVIII w.

Obiekt został zbudowany w stylu renesansowym na planie kwadratu o boku 21 m. Na narożnikach zostały wbudowane cztery wieżyczki przekryte hełmami. Budynek
3-piętrowy z podpiwniczeniem. Duże okna, pilastry wystające z elewacji i zwieńczone głowicą w stylu korynckim, trójkątne zwieńczenie elewacji na kształt tympanonu
z okienkiem to charakterystyczne cechy elewacji. Na środku elewacji, ponad wejściem głównym, między pierwszym, a drugim piętrem umieszczony jest kartusz herbowy jednej
z najznakomitszych rodzin, która była w posiadaniu zamku - von Veltheim und Lotum.
Tuż ponad wejściem znajduje się także niewielki balkon. Główne wejście jest zwrócone
na południe, a mansardowy dach jest pokryty dachówką.

Wnętrza zostały mocno zmienione przez zakon Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą
na styl baroku w połowie XVIII w. Dawniej były tu pięknie wystrojone sale z marmurowymi piecami i stołami, zdobionymi meblami, lustrami i dywanami. Teraz nic z wystroju już nie przypomina dawnej chwały zamku. Pozostały tylko nazwy sal: Fryderyka, Marszałkowska czy salon błękitny. Podziemia zachowały ślady swoich oryginalnych średniowiecznych założeń.

Parter - W kierunku wschodnio-zachodnim w części środkowej hol z lampami,
od strony południowej od zachodu na wschód znajdowały się pomieszczenia: kuchnia, pokój kucharek, przedsionek i archiwum, od strony północnej: kuchnia, dwie klatki schodowe, Sala Marszałkowska, korytarz prowadzący na północną część gdzie były dwie izby.

Pierwsze piętro - w tym samym położeniu, co poniżej hol Galeria Przodków
i biblioteka, od południa: jadalnia i Salon Błękitny z balkonem nad wejściem głównym,
od północy: pokój gościnny, sypialnia, pokój mieszkalny i korytarz prowadzący na północną część do pokoju gościnnego.

Drugie piętro - korytarz jako Hol Fryderyka pełniący rolę galerii z obrazami,
od południa: mały pokój gościnny, Fornow-Zimmer (pokój kogoś z rodziny Forno?) i piękna Sala Fryderyka z pamiątkami po królu, od północy: pokój gościnny, dwie klatki schodowe, pokój posła (emisariusza), pokój ministra i korytarz prowadzący na północną część,
gdzie było mieszkanie. Oczywiście na każdym piętrze były też mniejsze lub większe łazienki.

Wokół zamku ciągną się pozostałości fortyfikacji z czterema okrągłymi bastejami
w narożnikach. Taras, jako pozostałość obwarowań, jest otoczony balustradą. Tylko
z jednej strony zamek nie posiadał umocnień i tym samym nie ma tarasu - ze strony zachodniej. Budynek był także otoczony fosą, nad którą położono dwa kamienne mostki.

    Historia i twórcy

Pierwszy zamek w Leśnicy powstał już w 1132 roku, gdy Piastowie wrocławscy założyli warowny gród książęcy. Książę Bolesław I Wysoki zmarł w zamku w Leśnicy 07. grudnia 1201 roku, a dobra przejął jego syn, Henryk Brodaty, który mieszkał tutaj z żoną Jadwigą, kanonizowaną po śmierci i wyniesioną do rangi świętej zostając patronką Śląska i pobliskiej leśnickiej parafii. W 1270 książę Henryk IV Probus nadaje Leśnicy status siedziby rycerskiej, zaś w 1289, wg dokumentu lokacyjnego Leśnicy, wrocławscy mieszczanie Wilherus i Johannes Clipeator otrzymują od księcia kurię w "Lesnycz" wraz z należącym do niej terenem, równocześnie książę przenosi dwór do pobliskich Krępic.

W 1335 roku, po śmierci ostatniego z Piastów Henryka VI Dobrego, księstwo wrocławskie wraz z Leśnicą przechodzi pod panowanie czeskie. Cztery lata później, król Jan Luksemburski, sprzedaje wieś mieszczaninowi z Wrocławia Gysko de Reste za 300 praskich groszy, a ten zaś w 1346, rozpoczyna budowę umocnień. W XIV w. wieś przechodzi z rąk do rąk - 1348 Peter Rieger, 1374 Otto von der Neisse, 1377 Nicolaus Klettendorf. Wreszcie w 1412 roku, właścicielem zostaje patrycjusz wrocławski Michael Banke. W 1420 w Świdnicy, po uzyskaniu królewskiej zgody od Jana Luksemburskiego, rozpoczyna wznoszenie murowanego zamku składającego się z dwóch budynków przedzielonych dziedzińcem i otoczonego fosą z dwoma mostkami i wałem ziemnym. Niestety w 1428 roku zamek został zniszczony wraz z wsią przez oddziały husytów.

Pod koniec XV w., ówcześni właściciele W latach 1520-50 warownia została przebudowana w stylu renesansowym przez rodzinę von Hornig, która to zakupiła dobra
w 1494 roku od Hansa Beyera i Christopha Scheibla. Dobudowano dwie nowe sale, powiększono północne skrzydło. Henryk von Hornig w 1610 dobudował dookoła zamku fortyfikacje z bastejami i podwójną fosą, które jednak i tak nie uchroniły zamku
przed zniszczeniami wojny 30-letniej w 1633 roku.

W 1651 właścicielem budowli zostaje ród von Forno. Horatius von Forno, ówczesny wojewoda Śląska kupuje Leśnicę od Hansa Heinricha von Korkwitz i jego żony Heleny
(z domu von Hornig) za 16 tys. talarów. Zamek pozostał własnością rodu aż do 1733. Później Karl Antoni von Forno sprzedaje majątek Benedyktowi Schlechtowi, prałatowi Zakonu Rycerzy Krzyżowych i dobra przechodzą na własność zakonu z Czerwoną Gwiazdą (z kościoła Św. Macieja we Wrocławiu). Zakon zleca przebudowę zamku na styl barokowy, łącząc skrzydło północne z południowym i nakrywając całość mansardowym dachem. Wieżyczki zyskały hełmy, a fasada pilastry. Dokonał tego architekt Christoph Hackner
w latach 1735-40. Przed zamkiem stanęła figura Św. Jana Nepomucena. Zaś 20 lat później (1756-57) zmieniono wystrój wnętrz i dobudowano skrzydło zachodnie, po tym jak zadłużony zakon odsprzedał majątek baronowi Ernestowi von Mudrach. Brali w tym udział: wrocławski kamieniarz Hans Georg Orth, kamieniarz z Poczdamu Heinrich Calame, snycerz Ehbisch, sztukator Christian Adam Koch i rzeźbiarz Albrecht Siegwitz (współpracował
m.in. z Urbanskym). Baron był ponoć przyjacielem samego króla Fryderyka II. Zmienił on wnętrza na styl pruskiego rokoko przyozdabiając je w nowe meble i sztukaterię. W 1836 roku właścicielem zostaje generał major piechoty wojsk pruskich i minister Rzeszy Niemieckiej - Karol Fryderyk Veltheim und Lotum. Sześć lat później majątek dziedziczy jego syn hrabia Friedrich - radca gabinetu i minister w rządzie pruskim. Ostatnim właścicielem, aż do końca II W.Ś., był baron Rudolf - architekt i uczeń Hansa Poelziga. W 1935 w jednej z sal zorganizowano wystawę pamiątek po Fryderyku II Wielkim.

Ostatnimi właścicielami od 1836 roku był ród von Veltheim und Lottum. To oni zlecili zaprojektowanie parku przy zamku. Dokonał tego słynny architekt krajobrazu Joseph Peter Lenne - Królewski Generalny Dyrektor Ogrodów. Park miał dwa stawy, mostki, alejki, oranżerię, palmiarnię, rzeźby, altanki itp. obiekty ogrodowe. Początek XX w. przyniósł zmiany w parku w postaci zmniejszenia jego powierzchni i likwidacji niektórych jego elementów. Po wojnie park podupadł i zdziczał.

Zamek do 1945 roku gościł w swoich progach znakomite osobistości. W latach
1806-07 stacjonowały tu wojska francuskie, a rok później głównodowodzący francuskiego korpusu na Śląsku brat Napoleona - Hieronim Bonaparte miał tutaj swój sztab.
W 1800 roku król Fryderyk Wilhelm odwiedził zamek wraz z małżonką królową Elizą. Fryderyk Wielki odpoczywał w zamku pokonując wojska austriackie w bitwie pod Lutynią 12. maja 1757 roku. W 1611 cesarz Maciej II gościł na zamku.

Po II W.Ś. obiekt pozostawiony samemu sobie i został rozgrabiony i zdewastowany, a 11. listopada 1953 roku strawił go pożar. Po pożarze zostały gołe mury bez dachu
i pustostan wewnątrz. Po zniszczeniach pojawiły się nawet pomysł zlikwidowania zamku. Odbudowy zamku podjęli się dopiero w 1958 architekci Ludwik Grzybacz i Stefan Mueller. Po remoncie zamek stał się siedzibą Domu Kultury. W 1962 roku, za wstawiennictwem konserwatora miejskiego dr-a Olgierda Czernera, obiekt wpisano do listy zabytków. Obecnie wciąż jest siedzibą Domu Kultury "Zamek", a przypomnieniem o jego dawnym obronnym założeniu jest sucha już fosa i część obwarowań z pozostałościami bastei.

    Gdzie się znajduje?

Zamek znajduje się w samym centrum Leśnicy. Stoi za murem na placu Świętojańskim, w cieniu otaczających go drzew. Od bramy prowadzi ku niemu krótka dróżka i mostek przez suchą fosę.


Pokaż www.tl.wroclaw.pl na większej mapie

© Tomasz Lewicki - www.tl.wroclaw.pl ©