Most Tumski


Wcześniejsze nazwy: Dombrücke (1889-1945) [Katedralny], Pons cathedralis (XI w.-XVI w.)
Inne nazwy: "katedralny, zielony, most westchnień, zakochanych, miłości"
Data budowy: 1888-1889
Architekt: ?
Miejsce: Wrocław, Ostrów Tumski/Wyspa Piasek - ul. Katedralna/ul. NMP

    Historia

Historia mostu Tumskiego owiana jest wieloma tajemnicami i legendami. Budowa przeprawy tulskiej lub inaczej pons cathedralis związane są z budową katedry
i wytyczeniem na Ostrowie Tumskim szlaku ze wschodu na zachód, który łączył się
ze starym północno-południowym zwanym Wratislavia iunxta pontem. Już w XI wieku istniał w tym miejscu most łączący Wyspę Katedralną z Wyspą Piaskową, a przez nią
- z lewobrzeżną częścią miasta. W średniowieczu jego konstrukcja była drewniana.
Od XII stulecia most wyznaczał granicę pomiędzy jurysdykcją kościelną (mieszczącą się
na Wyspie Katedralnej), a książęcą lub miejską (lewy brzeg rzeki). W XV wieku na moście stał słup z herbami Czech i biskupstwa. W tym samym stuleciu, w roku 1423, pod naporem wiernych zmierzających w procesji na mszę do katedry, zawalił się. Od tej pory most
był wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Konstrukcja cały czas jednak była drewniana, trójkątno-wieszarowa, zwykle z jednym przęsłem zwodzonym. W połowie XIX wieku zastąpiono go mostem o konstrukcji trapezowo-wieszarowej ze stałym pomostem.

W latach 1888-1889 wzniesiono most stalowy, który stoi do dziś. W roku 1945 most przeszedł remont kapitalny po uszkodzeniach, jakich doznał w czasie II Wojny Światowej
i oblężenia Festung Breslau. Pomimo tego, na niektórych elementach mostu można zauważyć ślady ostrzału i trafień odłamkami. 15. października 1976 roku został wpisany został do rejestru zabytków, a w 1992 przeszedł kolejny remont kapitalny, w którym wymieniono pokład i zamontowano oświetlenie.

    Konstrukcja i architektura

Obecny kształt mostu pochodzi z 1889 roku. Jest to konstrukcja stalowa, nitowana.
Dwu-przęsłowy, wykonany w konstrukcji kratownicowej systemem Gerbera most, wspiera się na dwóch granitowych przyczółkach brzegowych i pośrednim filarze nurtowym.
Posiada charakterystyczny pas górny w oryginalnym kształcie ćwierćkół, które połączone są w środku i spięte na styku poprzecznym łukiem tworzącym bramę portalową
nad środkowym filarem. Konstrukcja wzmacniana jest sztywnym cięgnem i wieszakami. Stalowy ruszt pomostu oparto na pasie dolnym dźwigarów głównych ustawionych skośnie do osi rzeki. Pierwotnie pokład był wykonany z kształtowników Zoresa, które zastąpiono
w czasie remontu kapitalnego w 1992 roku spawanymi blachami z żebrami poprzecznymi, opartymi na podłużnicach. Poprzecznice z blachownic mocowane są w węzłach pasa dolnego w rozstawie 3.35 - 4.13 m i mają długość 8.3 m. Podłużnice wykonano
z dwuteowników walcowanych (skrajne NP280, pośrednie NP320) w rozstawie 1.62 m.

Nawierzchnię wykonano z drobnej kostki granitowej 6 x 8 cm na podsypce piaskowej, a krawężniki wykonano jako stalowe przyspawane do płyty mostu. Filar nurtowy ma w rzucie kształt owalu o wymiarach 12.50 x 1.50 m, a wysokość jego
od poziomu średniej wody do osi łożyska wynosi 3.08 m. Łożyska na przyczółkach - styczne, a na filarze - stałe (przegubowe) wykonane są z żeliwa. Odwodnienie mostu odbywa się za pośrednictwem spadków poprzecznych do wpustów, usytuowanych wzdłuż obu krawędzi chodników. Poręcze dla pieszych składają się ze słupków i podchwytu, wykonanych z rur i prętów stalowych. Przeloty wykonano z płaskowników. Bariera przymocowana jest do dolnego pasa dźwigara głównego i do słupków.

Konstrukcję stalową mostu wykonano w hucie Piła (Pielahütte) w Rudzianach (Rudzinitz), montażem zajęły się zakłady G. Ruffera. Prace kamieniarskie wykonała firma "Granit und Quartz", a dekoracyjne elementy lamp gazowych, masztów dla chorągwi, transparentów i innych wyrobów metaloplastycznych wykonał warsztat Gustawa Trellenberga. Szerokości mostu: szerokość jezdni 4.50 m + szerokość chodników
2x1.17 m = szerokość 6.84 m. Rozpiętości przęseł 25.93 + 25.19 m, długość 52.19 m.

Przy wejściu na most od strony ul. NMP w 1893 roku ustawiono dwie kamienne figury świętych: patronki Śląska św. Jadwigi oraz patrona Archidiecezji Wrocławskiej św. Jana Chrzciciela. Wykonał je Gustaw Gruneberg. Ich neogotyckie cokoły przedstawiają płaskorzeźby katedry św. Jana Chrzciciela i kolegiaty św. Krzyża. Przy obu wejściach
na most znajdują się po dwie sprawne i obsługiwane do dzisiaj latarnie gazowe. Latarnie różnią się od tych, które były montowane oryginalnie, ponieważ tamte nie przetrwały wojny. Nie ma też latarni mocowanej na portalu w środku mostu i masztów flagowych. Brakuje też zwieńczenia bramy, na którym był napis z nazwą mostu "Dombrücke".
Ze względu na jego zabytkowy charakter ruch wszelkich pojazdów samochodowych
bez zezwoleń przez ten most jest obecnie zakazany, a jego maksymalne dopuszczalne obciążenie ustalono na 10 ton. Most jest pomalowany na kolor zielono-niebieski.

    Ciekawostki

W roku 1315 cały Ostrów Tumski sprzedany został władzom kościelnym i od tego czasu jurysdykcja świecka przestała na wyspie obowiązywać. Nierzadko wykorzystywali
to ci, którzy naruszyli prawo świeckie na terenie Wrocławia i uciekając na Ostrów Tumski, uciekali przed sprawiedliwością. Przejawem swoistych praw obowiązujących na Ostrowie Tumskim był obowiązek zdejmowania nakrycia głowy, oddawania broni i zsiadaniu z konia już przy wejściu na most Tumski, gdzie stał słup graniczny małego "państwa kościelnego". Obowiązek ten dotyczył również głów koronowanych.

Most zwany "mostem westchnień", katedralnym lub zielonym jest jednym
z najpopularniejszych miejsc fotografów, malarzy i turystów, a także wszystkich zakochanych od samego początku, czyli końca XIX wieku. Turyści i artyści wzdychają
z zachwytu nad pięknem tego miejsca, zaś zakochani z miłości, a odwiedzają to miejsce, ponieważ wraz z promenadą jest to jedno z najromantyczniejszych miejsc w mieście.

W latach 60. XX wieku przeprawa służyła studentom jako miejsce zakładów. Umawiali się, że ten, kto przejdzie pod mostem i nie spadnie do Odry, wygra, oczywiście cóż by innego, skrzynkę piwa. W tym miejscu kręcono ujęcia do wielu filmów, między innymi do serialu "Stawka większa niż życie" z niezapomnianym Hansem Klosem.

    Gdzie się znajduje?

Most jest rozpięty nad rzeką Odrą (Odra Górna), pomiędzy Ostrowem Tumskim,
a Wyspą Piasek. Łączy ul. Katedralną na prawym brzegu rzeki i ul. Najświętszej Marii Panny na lewym. Przebiega w kierunku wschodnio-zachodnim.


Pokaż www.tl.wroclaw.pl na większej mapie

© Tomasz Lewicki - www.tl.wroclaw.pl ©