Podział i rozwój administracyjny Wrocławia

Podział administracyjny zmieniał się wraz z powiększaniem obszaru miasta. W 1241 roku, kiedy miasto było lokowane i zajmowało obszar wokół Rynku dokonano pierwszego podziału miasta. Wydzielono wtedy 4 kwartały, a ich nazwy pochodziły od zawodów: Starych Jatek (Rzeźników), Wielki, Kuśnierzy i Kupców. Prostopadłe granice biegły wzdłuż dzisiejszych ulic św. Mikołaja, Kuźniczej, Wita Stwosza i Świdnickiej. W 1261 przyłączono do niego Przedmieście Świdnickie, a 1327 dołączono również Nowe Miasto. W 1. poł. XIV w. po powiększeniu obszaru powstały 4 nowe kwartały: Słodowników (płd.-zach. tereny między murami zewnętrznymi, a fosą), Ulicy Walońskiej (wsch. część tych terenów, granicę między nimi stanowiła ul. Wierzbowa), Nowe Miasto i Piasek. W 1. poł. XV w. zlikwidowano kwartały Słodowników i Ulicy Walońskiej, które z małymi modyfikacjami włączono do kwartałów Rzeźników, Kupców i Kuśnierzy. W 1. poł. XVI w. posunięto się jeszcze dalej i zlikwidowano Nowe Miasto, które zostało podzielone na Kwartał Kuśnierzy i Wielki, a Piasek został wcielony do Wielkiego. Znów miasto było podzielone na 4 kwartały, które dodatkowo zmieniły nazwy: Odrzański (dawny Rzeźników), Ruski (Kupców), Nowotarski (Wielki) i Oławski (Kuśnierzy).

Podział miasta na kwartały w XIV w.

Podział miasta na kwartały w XVII w.

Podział taki, uwarunkowany prawdopodobnie względami podatkowymi, policyjnymi i obronnymi, istniał do 1740 roku. W XVIII wieku w granicach muru miejskiego znalazł się Ostrów Tumski. Poza murami istniało wiele osiedli i wiosek, które z czasem przekształciły się w luźno powiązane przedmieścia. Przez prawie 500 lat miasto nie wyszło poza mury obronne i nie powiększyło swoich granic, aby dopiero w XIX. w., po zburzeniu murów miejskich, przyłączyć kilka sąsiednich obszarów. Wraz z wyburzeniem fortyfikacji miejskich (1807-39) ukształtował się nowy podział administracyjny i przyłączono kilka miejskich przedmieści.

Przedmieścia Wrocławia na początku XX w. 1900-1910 r.

W ciągu XIX wieku aż trzy razy dołączano nowe obszary. W 1808 r. włączono przedmieścia: Odrzańskie, Mikołajskie, Świdnickie, Oławskie, Piaskowe, Strzelińskie i Szczytnickie, w 1868 Huby, Południe, Szczytniki i Gajowice, a w 1897 dołączono jeszcze Popowice. Następne poszerzenie obszaru miasta miało miejsce w 1904 i 1911 roku, kiedy to włączono Gaj, Tarnogaj, Zalesie, Grabiszyn i Grabiszynek. Największe obszarowo powiększenie miasta dokonało się w 1928 roku i było to zarazem ostatnie przedwojenne. Wrocław poszerzył swoje granice o: na południu Krzyki i Partynice, na zachodzie (najdalej sięgające i największe) Muchobór Mały, Nowy Dwór, Kuźniki, Gądów Mały, Kozanów, Pilczyce, Żerniki, Maślice Wielkie, Stabłowice, Złotniki, Leśnicę, Ratyń i Pracze Odrzańskie, na północy Osobowice, Różanka, Karłowice i Poświętne, na wschodzie Zacisze, Kowale, Psie Pole, Swojczyce, Strachocin, Bartoszowice, Sępolno, Dąbie, Biskupin, Bierdzany, Opatowice, Świątniki, Księże Małe i Wielkie. Pierwsza reforma administracyjna miasta po powrocie Wrocławia do Polski nastąpiła w 1951 roku. Dołączono wtedy Sołtysowice, Zakrzów, Zgorzelisko, Wojnów, Brochów, Wojszyce, Ołtaszyn, Jagodno, Bieńkowice, Klecinę, Oporów i Muchobór Wielki. Ostatnie jak narazie powiększenie miasta odbyło się w 1970 i 1973 r. kiedy to w granicach Wrocławia znalazły się zachodnie i północne tereny Strachowic, Osińca, Jerzmanowa, Jarnołtowa, Żarowa, Mokrej, Marszowic, Rędzina, Świniar, Widawy, Polanowic, Lipy Piotrowskiej, Kłokoczyc i Pawłowic.
Kolejne zmiany powierzchni Wrocławia:
1807 - 3,5 km2
1808 - 20,5 km2
1868 - 30,8 km2
1911 - 49,2 km2
1928 - 175,1 km2
1951 - 225,0 km2
1973 - 292,8 km2

Podział miasta na dzielnice w latach 1952-1990.

Wraz z gwałtownym powiększaniem granic Wrocławia, równolegle zmieniał się podział administracyjny. Wprowadzono dzielnice, które wzięły nazwy od miejscowości przyłączanych do miasta. Po 1945 roku powołano 12 (później 8) komisariatów obwodowych. W lutym 1952 roku Wrocław został podzielony na 5 dużych dzielnic: Stare Miasto, Śródmieście, Fabryczna, Krzyki i Psie Pole. Podział ten obowiązywał do marca 1990, kiedy to Ustawa o samorządzie terytorialnym zmieniła miasto w gminę miejską podzieloną na 47 osiedli administracyjnych (OSIEDLA (PDF)). Osiedlami zarządzają Rady Osiedli jako samorządowe jednostki pomocnicze Rady Miejskiej Wrocławia. Nie zrezygnowano jednak ze starych nazw dzielnic, co często wprowadza zamieszanie jak np. w przypadku osiedla Krzyki czy Psie Pole.

Osiedla Wrocławia naniesione na dzielnice.
© Tomasz Lewicki - www.tl.wroclaw.pl ©