Zamek Bolków


Wcześniejsza nazwa: Bolkoburg (do 1945)
Data budowy: 1277-1293
Architekci:
nieznany (gotycki początek); Jakub Parr (Pahr) (renesansowa rozbudowa 1540)
Miejsce: pow. jaworski, gm. Bolków, Bolków

    Historia

Kamienny gotycki zamek Piastów powstawał w latach 1277-93, ale prawdopodobnie już wcześniej istniało w tym miejscu podgrodzie. Inicjatorem budowy zamku był Książe Bolesław I, który prawdopodobnie wzniósł najpierw wieżę. W późniejszych latach zamek rozbudowali książęta Bernard i głównie Bolko II Rogatka. Połączyli skrzydła budowli w jeden budynek mieszkalno-gospodarczy i wzmocnili bramy i mury. W 1345 roku zamek był oblegany przez wojska czeskie, które jednak nie zdobyły go. W 1368 roku po śmierci Bolka II, zamek przechodzi na jego żonę księżnę Agnieszkę, a gdy w 1392 roku umiera i ona, zamek przechodzi pod panowanie korony czeskiej. 29.VIII.1428 wojska husyckie oblegają, lecz nie zdobywają zamku. Rok 1463 przynosi kolejne oblężenie zamku. Czeski Król czeski Jerzy z Podiebradu zdobywa zamek i oddaje jako lenno burgrabiowi Janowi z Czernej, który zasłynął w okolicy z rozbojów, co pięć lat później staje się powodem zbrojnej udanej wyprawy mieszczan na zamek. Mieszczanie zdobywają zamek, rycerz ginie zostaje powieszony. Pieczę nad zamkiem przejmuje Maciej Korwin, który w 1483 roku wzmacnia budowlę - od północnej strony do ścian domu zamku dobudowano trzy potężne podpory i wzmocniono bramę wewnętrzną. W 1493 roku zamek zostaje oblężony i zdobyty przez księcia Kazimierza II Cieszyńskiego i przekazany przez Władysława Jagiellończyka Fabianowi von Tschirnhaus.

W 1540 roku włoski architekt Jakub Parr rozpoczął renesansową rozbudowę zamku, który w takim kształcie znamy dzisiaj. Wzniesiono wówczas Dom Niewiast, który połączono z istniejącymi budynkami krużgankiem. Największym przedsięwzięciem jest jednak budowa zewnętrznych murów, bastei i dziedzińców przystosowanych do obrony przed bronią palną. Oprócz tego charakter budynków zostaje zmieniony na renesansowy. Po przebudowie zamek zajmuje powierzchnię ok. 7600 m2. W XVII w zamek był wielokrotnie oblegany. Pod koniec XVI w. właścicielem zamku zostaje Maciej Łoga. Podczas Wojny Trzydziestoletniej w latach 1640-42 Szwedzi pod dowództwem fińskiego oficera Torstena Stalhandske dwukrotnie bezskutecznie oblegają miasto. Dopiero w roku 1646 roku wojska szwedzkie tym razem pod dowództwem Arvida Wittenberga zdobywają zamek.

Lata 1703-15 to przebudowa i remont zamku przez nowych właścicieli - zakon cystersów z Krzeszowa, którzy kupują zamek. Przed bramą wewnętrzną zbudowano dom straży. W 1720 roku w zamek uderzył piorun wywołując pożar, który strawił budowlę. W wyniku sekularyzacji dóbr kościelnych w październiku 1810, zamek staje się własnością państwa pruskiego. W XIX wieku mury zamku były kilkakrotnie uszkadzane przez silne wiatry i burze.

Po wydarzeniach z XVIII i XIX w. zamek został opuszczony i zniszczony czekał do początku XX wieku. W 1905 roku zamek przejmuje "Heimatverein Bolkenhain", który opiekuje się także muzeum i zamkiem w Świnach. W latach 1920-23 postanowiono go gruntownie odremontować. W tym samym czasie w jego wnętrzu utworzono muzeum i urządzono schroniska młodzieżowe. Po tych inwestycjach na zamku ożywa ruch turystyczny. Już w trzy lata po remoncie i otwarciu schroniska zamek odwiedza ponad 10,5 tys. osób, a rok później w 1927 ponad 20 tys., a w roku 1935 już prawie 45 tys.! W tym samym czasie schronisko gościło ok. 1000 osób rocznie. W latach 1925-26na zamku odbywa się festiwal teatralny "Bolkenhainer Festspiele" (zw. "Bolkofest"), w czasie którego mieszkańcy wystawiają sztukę lokalnego artysty Fedora Sommera "Bolko". W latach 1927-28 dawna strażnica przy bramie i budynek muzeum otrzymały nowe przekrycia dachowe, a w latach 1937-38 przeprowadzono remont części murów zewnętrznych i wewnętrznych. Czasy II Wojny Światowej na szczęście nie przyniosły wielkich zniszczeń zamkowi, ale w lutym 1945 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Bolkowa oddziały Waffen SS "Estonia" wywożą i ukrywają w majątku dr Ruffelsa w Halbendorf (ob. Półwsie) cenniejsze eksponaty z Muzeum Regionalnego na zamku.

Tuż po wojnie po inwentaryzacji muzeum liczyło 7888 eksponatów. W 1959 i 1992 roku przeprowadzono wykopaliska i badania archeologiczne na zamku. W 1994 roku zamek doczekał się sporego zastrzyku finansowego. Dofinansowanie w wyniku jednego miliarda złotych zostało przeznaczone na prace remontowe. 5. kwietnia 1995 roku na zamku założone zostaje stowarzyszenie pod nazwą Bractwo Rycerskie Zamku Bolków, które za cel stawia sobie przywrócenie zamkowi jego dawnej świetności. Stowarzyszenie organizuje turnieje rycerskie, występy teatralne, koncerty muzyki i tańca dawnego. W latach 90-tych XX wieku na zamku zaczęto urządzać wiele imprez kulturalnych. Część z nich to imprezy cykliczne goszczące w Bolkowie co roku. W 1995 roku na zamku odbył się pierwszy Ogólnopolski Turniej Rycerski. Impreza odbyła się w dniach 30.VI-02.VII. W maju 1997 odbył się pierwszy Turniej Dziennikarzy. Na przełomie lipca i sierpnia 1997 roku na zamku odbyło się czwarte z kolei, a pierwsze w Bolkowie "Castle Party" - festiwal muzyki gothic rock, na który przyjechało około 1500 fanów. Od tej pory impreza odbywa się na zamku co rok przez cały weekend na przełomie lipca i sierpnia. Koniec tysiąclecia w 2000 roku uczczono urządzając w muzeum wystawę "Gdy Bolków Bolkenhain nazwano". Na wystawie znalazło się wiele pocztówek, zdjęć i innych pamiątek dawnych mieszkańców, pochodzących nie tylko z dzisiejszego, ale i dawnego Bolkowa obecnie mieszkających w Niemczech.

    Architektura

Piastowski zamek wzniesiono na Wzgórzu Zamkowym na wysokości 396 m w stylu gotyckim. Najstarszym elementem zamku jest unikalna (jedyna w Polsce) wieża, na planie kropli. Jej prototypy powstawały w XIII w. w Czechach i Francji. W Polsce bolkowski zamek jest jedynym, który może się pochwalić wieżą o takiej architekturze. Zbudowana na planie koła o średnicy 12 m (w dolnej części 15 m) i wysoka na 25 m skierowana jest ostrym dziobem ku południu skąd spodziewano się największego zagrożenia. Dziób miał powodować zmniejszenie uszkodzeń wieży i ześlizgiwanie się pocisków po jego ścianach. Wejście do wieży znajduje się na poziomie pierwszego piętra, a prowadzi do niej drewniany krużganek. W dolnej części wieży znajduje się głęboki na 10 m loch głodowy, do którego można się dostać jedynie od góry przez otwór w stropie. Mury mają grubość ok. 4,5 m. Na górę można się dostać krętymi kamiennymi schodami.

Do zamku prowadzi kilka bram. Pierwsza zewnętrzna prowadzi przez wąskie gardło otoczone murami na wielki Dziedziniec Turniejowy. Za nim znajduje się Brama Wielka z Domem Straży wiodąca na Dziedziniec Wielki od strony zachodniej zamku. Dopiero z niego przez mniejszą bramę wewnętrzną można się dostać na Dziedziniec Wewnętrzny. Po stronie wschodniej za zamkiem znajduje się Dziedziniec Zewnętrzny lub Ogrodowy.

Najedź kursorem na obiekt i kliknij jeśli możliwe

Wieża z dziobem Studnia Dziedziniec Główny i Dom Niewiast Strażnica Dziedziniec Turniejowy Brama Brama WIelka Domy Gotyckie Wielka Basteja Mur i okrągła basteja
Mapka z biletu wstępu do zamku z 2005 roku

Mury zewnętrzne okalające zamek wewnętrzny i dziedzińce zostały zbudowane w XVI w. Mur ma 9 bastei. Na Dziedzińcu Turniejowym od strony południowej umieszczono dwie prostokątne basteje na stanowiska artylerii. Od strony wschodniej, z której znajduje się miasto, są cztery basteje. Jedną z nich okrągłą zbudowano już w XIV w. jako basztę z murem prowadzącym do zamku. Była to odnoga zamku prowadząca na skraj wzgórza w kierunku miasta, która była dobrym punktem widokowym na miasto. Z tej strony umieszczono także największą z bastei Wielką Basteję oraz Basztę Łupinową i kolejną basteję okrągłą. Północne krańce murów schodzą się w ostry trójkąt także zwieńczony okrągłą basteją. Zbudowano ją już w XIV w., aby mieć widok na północne rejony miasta i Zamek Świny. Wreszcie od zachodniej, najtrudniej dostępnej z powodu 90-metrowego urwiska i rzeki strony, umieszczono dwie nieregularne w kształcie basteje.

Mury wewnętrzne zbudowane jako pierwsze w XIII w. Ich południowa część z wieżą były otoczone fosą. Obecnie fosa jest sucha. Wewnątrz znajduje się Dziedziniec Główny, z którego wchodzi się do wieży, Gotyckich Domów i Domu Niewiast. Na dziedzińcu znajduje się dawna cysterna przy murze, studnia przy domach, a także dawna kuźnia i kawiarnia. Domy Gotyckie to właściwie pięć oddzielnych pomieszczeń, z których zostały tylko części ścian z oknami bez dachów. Z jednego z nich można przejść na drugą zachodnią część zamku i dostać się przez bramę po schodach na Dziedziniec Zewnętrzny.

Dom Niewiast znajduje się w północno-zachodnim krańcu zamku. Obecnie znajduje się w nim Muzeum Regionalne Zamku Bolków, które jest oddziałem Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze. Jest to prostokątny czteropoziomowy budynek z kamienia, przekryty dwupoziomowym dachem. Na najwyższym piętrze znajduje się taras również przekryty dachem. Wejście z podcieniami.

Zamek jest ogólnie dobrze zachowany jedynie Domy Gotyckie nie mają części ścian i dachu, a także mają puste wnętrze. Wieża, Dom Niewiast i Dom Straży są dobrze zachowane. Również mury, dziedzińce i bramy są w dobrym stanie zachowania.

    Ciekawostki

Zamek Bolków nie raz był miejscem, które służyło jako plan filmowy. W 2001 od 13. lutego na zamku kręcono zdjęcia do filmu fantastycznego Marka Brodzkiego "Wiedźmin", na podstawie opowieści Andrzeja Sapkowskiego. Zamek pojawia się także w ostatnim odcinku serialu o tym samym tytule. Również reżyser Adek Drabiński kręcąc serial oparty na scenariuszu Bogusława Wołoszańskiego "Tajemnica Twierdzy Szyfrów", w odcinkach 3 i 8 umiejscowił plan zdjęć na zamku w Bolkowie. Zamek pokazano także w teledysku "Sword of the Witcher" grupy Vader, a także w innych programach telewizyjnych, np. Ziarno czy Labirynty Kultury.

Jak każdy zamek ma własną legendę o zaginionym skarbie, tak i Bolków ma swoją. W XIII w. zamek składał się tylko z wieży, a poniżej istniało drewniane podgrodzie. Koło Bolkowa wiódł bursztynowy szlak z Włoch nad Bałtyk, którym ciągnęły bogate kupieckie karawany. W podgrodziu mieszkał rycerz Radzibór, który zapragnął być bogaty. Pewnego dnia zaprosił przejeżdżających kupców na kolację. Podając kupieckiej straży i służbie padniętego jelenia otruł ich. Kupców zaś wrzucił do studni. Siedząc w studni mieli chować i zakopywać swoje kosztowności. Po kilkunastu dniach Radzibór usunął zwłoki i zaczął kopać i szukać skarbów. Niestety nic nie znalazł. Sprowadził do Bolkowa maga z Frankonii, który zgodził się mu pomóc pod warunkiem oddania mu połowy złota. Rycerz niechętnie się zgodził. Spuszczono ich obu na linach do dziury. Nie było słychać żadnego odgłosu i dźwięku. Po kilku godzinach służba rycerza zeszła do studni. Na dnie leżał nie przytomny Radzibór, a po magu nie było śladu. Rycerz zwariował i wkrótce zmarł, ale legenda o skarbie przetrwała. W 1813 roku w trakcie wojny z Napoleonem, wojska rosyjskie, które zatrzymały się w Bolkowie postanowiły spróbować szczęścia. Wybili dziurę w murze i weszli do lochu. Znaleźli w niej jednak nie kosztowności, lecz szkielety kobiety i psa...

Jest jeszcze historia o tunelu, który miał łączyć zamki Świny i Bolków. W czasie II Wojny Światowej Niemcy urządzili w Bolkowie i Świnach fabryki zbrojeniowe i podobno sprowadzali tam też różne kosztowności zagrabione w całej Europie. Na zamkach pracowało wielu wachmanów (strażników, którzy pilnowali więźniów w obozach lub więzieniach). Pod koniec wojny na kilka dni wartowników zastąpili SS-mani. Ponoć w tym czasie przejście zabetonowano i zasypano. Oczywiście więźniów pracujących przy tym wymordowano.

    Gdzie się znajduje?

Zamek góruje nad miastem od jego wschodniej strony, a główne wejście prowadzi od ulicy księcia Bolka.


Pokaż www.tl.wroclaw.pl na większej mapie
    Linki

Oficjalna strona zamku: Zamek Bolków

© Tomasz Lewicki - www.tl.wroclaw.pl ©